Ogród lub taras coraz częściej traktuje się jako pełnoprawne „pokoje” letnie, które mają służyć do odpoczynku bez względu na pogodę. Aby stworzyć taką strefę, dobrym wyborem jest zabudowa werandy pergolą. Co to jest? To element małej architektury, który chroni przed słońcem i porządkuje przestrzeń wypoczynkową na świeżym powietrzu przy domu.
Poniżej zebraliśmy wskazówki dotyczące materiałów, a także typów konstrukcji, które ułatwią ich dopasowanie do indywidualnych potrzeb użytkowych. Dowiedz się z naszego tekstu, na co należy zwrócić uwagę przed zakupem, by pergola ogrodowa lub tarasowa służyła przez wiele lat.
Czym jest pergola i jakie pełni funkcje?
W swojej podstawowej formie pergola składa się z pionowych słupów oraz poziomego rusztu z belek i poprzeczek. W przeciwieństwie do wiat ma ażurowy dach, który filtruje światło, tworząc przyjemną strefę półcienia. Jako element małej architektury ogrodowej, pozwala wyznaczyć granice tarasu, a ponadto stanowi ciekawą bazę pod uprawę roślin pnących.
Co to jest zatem pergola we współczesnych ogrodach? Przede wszystkim stanowi łącznik między bryłą budynku a zielenią, który nadaje działce architektoniczny porządek. Nowoczesna zabudowa tarasu pozwala powiększyć salon o dodatkową przestrzeń użytkową, łącząc wnętrze domu z ogrodem. Dzięki temu zyskujemy zewnętrzny pokój, z którego domownicy mogą korzystać od wczesnej wiosny aż do późnej jesieni.
Budowa pergoli – najważniejsze elementy
Niezależnie od wybranego stylu czy materiału konstrukcja każdej pergoli ogrodowej i tarasowej opiera się na kilku głównych częściach:
- słupy nośne – pionowe kolumny utrzymujące ciężar całości, kotwione w podłożu;
- belki główne (rygle) – poziome elementy spinające słupy, na których opiera się zadaszenie;
- krokwie lub lamele – mniejsze poprzeczki tworzące ażurową strukturę dachu;
- łączniki i stężenia – detale montażowe sprawiające, że szkielet jest stabilny;
- fundamenty – betonowe stopy lub zbrojone płyty, do których przykręca się całą budowlę.
Rodzaje pergoli – z czego można je zbudować?
Wybór materiału to jeden z najważniejszych etapów planowania. Od tego, czy postawisz na surowce naturalne, czy metalowe profile, zależy nie tylko wygląd pergoli, ale również jej trwałość oraz częstotliwość jej odnawiania.
Pergole drewniane
Drewno to popularny wybór ze względu na naturalny wygląd pasujący do zieleni ogrodu. Rodzaj surowca wpływa na to, jak często trzeba będzie odnawiać konstrukcję. Sosna jest najtańsza, lecz wymaga systematycznej impregnacji, by przetrwać do 20 lat. Modrzew, dzięki swojej żywiczności, lepiej radzi sobie z wilgocią oraz szlachetnie się starzeje. Największą trwałość, sięgającą 40 lat, mają gatunki egzotyczne, np. teak. Są bardzo twarde i nie wymagają tak częstej pielęgnacji, choć kosztują znacznie więcej niż drewno krajowe.
Pergole metalowe
Metalowe warianty mogą być wykonane z aluminium. Ten materiał nie rdzewieje, dlatego nie wymaga konserwacji, a do tego profile są lekkie. Lakierowanie proszkowe pozwala na wybór dowolnego koloru z palety RAL, co ułatwia dopasowanie zabudowy do wyglądu budynku. Stal ocynkowaną cechuje natomiast duża sztywność, która jest szczególnie ważna przy projektach o sporej rozpiętości. Takie modele są bardzo stabilne, jednak wymagają okresowej kontroli powłoki lakierniczej, aby zapobiec korozji.
Pergole bioklimatyczne
Pergole bioklimatyczne mają dach składający się z ruchomych listew, nazywanych lamelami. Można je obracać i ustawiać pod dowolnym kątem, co pozwala regulować poziom nasłonecznienia lub całkowicie chronić przed opadami. Dodatkowym ułatwieniem mogą być automatyczne czujniki, które same reagują na deszcz.
Pergole ogrodowe a pergole tarasowe – co wybrać?
Pergole ogrodowe to wolnostojące obiekty, które można ustawić w dowolnym miejscu działki. Pozwalają one stworzyć wydzieloną strefę relaksu z dala od ścian budynku, stając się często główną ozdobą ogrodu. Muszą posiadać fundamenty pod każdym słupem nośnym. Można je zainstalować w głębi działki, tworząc ustronne miejsce do wypoczynku. Stanowią doskonałą bazę dla roślin, które z czasem stworzą gęsty, zielony sufit.
Pergole tarasowe montuje się z kolei tuż przy ścianie budynku, dzięki czemu stają się one bezpośrednim przedłużeniem salonu. Ich montaż przebiega inaczej niż w przypadku modeli wolnostojących – jedna krawędź dachu jest kotwiona do elewacji domu, co wymaga szczelnego połączenia, by woda nie ściekała po ścianie. Druga strona opiera się na słupach przytwierdzonych do podłoża tarasu lub betonowych stóp. Taka zabudowa zapobiega też częściowo nagrzewaniu się wnętrza domu w upalne dni.
Czy budowę pergoli trzeba zgłaszać?
W większości przypadków pergole ogrodowe o powierzchni do 35 m² nie wymagają pozwolenia na budowę ani zgłoszenia, jeśli są traktowane jako elementy małej architektury. Zasada ta dotyczy głównie modeli wolnostojących. Inaczej może być z pergolami tarasowymi przyściennymi – niekiedy urząd może uznać taką budowę za rozbudowę domu, co wiąże się z koniecznością zgłoszenia prac. Aby uniknąć problemów, przed montażem dobrze jest zapytać o interpretację przepisów w wydziale architektury swojego urzędu gminy.
Jaka pergola ogrodowa sprawdzi się najlepiej?
O tym, jaka pergola będzie dobrym wyborem, decyduje przede wszystkim jej wielkość. Dobrze jest zacząć od wymierzenia miejsca, w którym ma stanąć konstrukcja. Musi być ona proporcjonalna do wielkości działki – zbyt mały model straci swój urok na rozległym terenie, natomiast zbyt duży może przytłoczyć mały taras i zdominować architekturę domu.
Aby pergola tarasowa była wygodna w użytkowaniu, jej wymiary nie powinny być mniejsze niż 3 × 3 metry. Taka powierzchnia pozwoli swobodnie ustawić stół z krzesłami dla czterech osób. Jeśli chodzi o wysokość, najlepiej celować w 2,2–2,5 metra – gwarantuje to swobodę poruszania się i nie utrudnia odprowadzania ciepłego powietrza spod dachu.
Warto dodać, że szkielet pergoli ogrodowej lub tarasowej to baza, którą można rozbudować o boczne przesłony, markizy lub tkaniny rzymskie chroniące przed słońcem i wiatrem. Odpowiedni nastrój wieczorem zapewnią natomiast taśmy LED lub girlandy świetlne montowane bezpośrednio na profilach. Atrakcyjnym dopełnieniem całości będą rośliny pnące, takie jak glicynia, róże czy winorośl.
